Bir vaqtning o'zida ikkita strategik neft yo'lagiga zarba va nima uchun narxning keskin ko'tarilishi pasayishi mumkin

Neft bozori allaqachon yo'qotilgan barrellarga emas, balki yo'qotilishi mumkin bo'lgan barrellar borasidagi xavotirlarga munosabat bildirmoqda. Husiylarning Saudi Aramco obyektlariga qilgan hujumlari va e'lon qilingan Bob al-Mandab qamalining Hurmuz bo'g'ozidagi past tranzit darajasiga qo'shilishi oqibatida, xom neft narxida yetkazib berishdagi uzilishlar emas, balki xavf ustamasi aks etmoqda. Barcha farq ham aynan shunda.

Nima uchun neft narxi yo'qotilgan barrellar emas, balki xavfsirashlar sababli keskin ko'tariladi

Strategik yo'laklar bilan bog'liq xavotirlar dastlab tasavvurda ishlaydi. Treyderlar yo'nalishga xavf tug'ilganini ko'radilar va hali biror barrel neft yo'qolmasidanoq, eng yomon stsenariyni narxga kiritadilar. Xavf ustamasi aynan shudir: hali sodir bo'lmagan uzilishlar uchun to'lov.

Narx o'zgarishining hajmi va davomiyligi ikkita narsaga bog'liq: qancha muqobil yo'nalish qolgani va tahdidning qanchalik ishonchli ekanligi. So'nggi ma'lumotlarga ko'ra, WLDOIL narxi 80 dollarning quyi qismida, 2022-yildagi inqirozli eng yuqori ko'rsatkichidan ancha past darajada savdo qilinmoqda. Bozor sarosima ostida emas, shunchaki xavotirda. U yo'qotishni emas, balki ehtimollikni narxlamoqda.

Barcha strategik yo'laklar bir xil emas

Yangiliklar sarlavhalari buni noaniq qilib ko'rsatadi. Bob al-Mandab ham, Hurmuz bo'g'ozi ham strategik yo'laklar hisoblanadi, biroq ular mutlaqo turli xil vazifalarni bajaradi.

Kemalar Bob al-Mandabni aylanib o'tishlari mumkin. Yaxshi Umid burni atrofidagi aylanma yo'l sayohat vaqtini ikki baravardan ko'proqqa uzaytiradi va yuk tashish hamda sug'urta xarajatlarini oshiradi. Bu qiyinchilik tug'diradi, lekin neft baribir manzilga yetib boradi. Qizil dengizning janubiy qismidagi sayohatlar uchun harbiy xavf ustamalari keskin ko'tarildi, bu bosimning haqiqiy belgisidir. Shunday bo'lsa-da, yo'nalish xarajatlarini oshirish - bu ta'minotni yo'q qilish degani emas.

Ammo Hurmuzning to'liq muqobili yo'q. Dunyo neftining taxminan beshdan bir qismi u orqali o'tadi va bu hajmni o'rnini bosa oladigan hech qanday aylanma yo'l mavjud emas. Hurmuzning haqiqiy ma'noda yopilishi – bu taklifning (yetkazib berishning) keskin qisqarishidir. Hozircha Bob al-Mandab qamali esa faqatgina xarajatlarning keskin oshishiga sabab bo'lmoqda.

Tarix neft narxining ko'tarilgandan so'ng pasayishi haqida nima deydi

Ushbu holat takrorlanib turadi. 2019-yilda Saudiya Arabistonining Abqaiq ob'yektiga dron va raketa hujumlari oqibatida, bir kechada Saudiyaning qazib olish hajmining taxminan yarmi (global taklifning salkam 5 foizi) to'xtab qolgan edi. Neft bozori o'n yilliklardagi bir kunlik eng yirik sakrashni qayd etdi. Bir necha hafta ichida u ko'tarilgan narxning katta qismini ortga qaytardi, chunki Saudiya Arabistoni ishlab chiqarishni kutilganidan ancha tez tikladi.

2023-yil oxiridagi Qizil dengizdagi hujumlar ham xuddi shunday holatning boshqa tomonini ko'rsatadi. Tashuvchilar yo'nalishlarni o'zgartirdi, yuk va sug'urta xarajatlari oylab yuqori darajada saqlanib qoldi, biroq xom neft deyarli o'zgarmadi. Barrellar bozorda uzunroq yo'nalishlar bo'ylab yetib kelishda davom etaverdi.

2022-yilda esa Rossiya neftini yo'qotish xavotiri Brent narxini yuqori darajaga olib chiqdi, so'ngra Rossiya xom nefti yangi xaridorlarni topgan sari narxlar bir yil davomida pasayish tendensiyasini kuzatdi. Yetkazib berish qo'rquvi tufayli narxlarning keskin sakrashi barqaror taklif ta'minlanganda pasayadi.

Qaysi holatda narxlarning ko'tarilishiga jiddiy qarash kerak

Pasayish kafolatlanmagan. Bu faqat tahdid xavf bo'lib turganda yuz beradi. Dalillar buni barham topadigan xavf ustamasi ekanligiga ishora qilsa-da, jiddiy oqibatlar xavfi (tail risk) realligicha qolmoqda.

Agar quyidagilardan birortasi mish-mishdan haqiqatga aylansa, bu narx o'zgarishiga pasayish deb emas, balki jiddiy holat sifatida qarash kerak:

• Faqat muhim bo'lmagan obyektlarga hujum emas, balki Saudi Aramco ishlab chiqarish quvvatiga zarba berilgani tasdiqlanishi.
• Bob al-Mandab qamali sug'urta xarajatlarini oshirish o'rniga, tranzitni haqiqatdan ham to'xtatishi.
• Hech qanday o'rnini bosuvchi alternativga ega bo'lmagan yagona yo'nalish - Hurmuz bo'g'ozi orqali tranzitga bo'lgan har qanday ishonchli tahdid.

Shuningdek, tankerlar uchun harbiy xavf ustamalari va OPEC+ zaxira quvvatini kuzatib boring. Ustamalarning o'sishi, hatto kemalar qatnovi davom etayotgan bo'lsa ham, bosim signali hisoblanadi. OPEC+ tomonidan qo'shimcha barrellarni bozorga chiqarish signali, xavf ustamasi pasayayotganini bildiradi.

Xulosa

Yangiliklardagi ikkita strategik yo'lak xavfni ikki baravardek ko'rsatadi. Lekin dalillar bo'yicha ular ikkita alohida muammodir: qimmatlashgan yo'nalish va tahdid ostida bo'lgan, ammo hali ham ochiq yo'nalish. Xavf ustamasini asl mohiyatiga qarab baholang va qaysi strategik yo'lak xavotirni haqiqiy shok holatiga keltira olishini biling. Neft bozorlari o'zgaruvchan hisoblanadi va bitta tasdiqlangan uzilish vaziyatni tezda o'zgartirib yuborishi mumkin.