Czy to jeszcze za wcześnie, by grać na spadki cen energii? Oto dlaczego

Większość komentarzy dotyczących kryzysu energetycznego od 28 lutego koncentruje się na bezpośrednim szoku — ropa przebiła poziom 100 USD, Cieśnina Ormuz została zamknięta, a ruch tankowców spadł do ułamka poziomu sprzed wojny. To rzeczywiste i poważne zakłócenia w analizach rynkowych. 

Choć warto śledzić te wydarzenia, taki fokus doprowadził wśród traderów do powszechnego przekonania, że porozumienie i koniec zamknięcia Cieśniny Ormuz oznaczałyby koniec kryzysu energetycznego. Fakty i wiele liczb pokazują coś zupełnie odwrotnego. Jednocześnie perspektywy dla energii należą do najbardziej niepewnych. W ciągu najbliższych 12–18 miesięcy ropa i gaz będą pod wpływem tak wielu sił działających w różnych kierunkach. 

Argumenty za wyższymi cenami energii

Szok po stronie rezerw ochronnych

11 marca Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) skoordynowała największe w swojej 50-letniej historii uwolnienie awaryjnych zapasów ropy — 400 milionów baryłek w 32 państwach członkowskich. Same Stany Zjednoczone zadeklarowały 172 miliony baryłek z Strategicznej Rezerwy Ropy Naftowej, która na początku kryzysu zawierała około 415 milionów baryłek.

To uwolnienie jest już w pełnym toku. Przy amerykańskim tempie wykorzystania wynoszącym około 1,4 miliona baryłek dziennie wkład USA zostanie wyczerpany w ciągu 120-dniowego okna — mniej więcej w połowie lipca 2026 roku. Po zakończeniu tego procesu SPR spadnie do około 243 milionów baryłek, czyli do najniższego poziomu od 1982 roku.

Obraz globalny nie wygląda lepiej. 400 milionów baryłek uwolnionych przez członków IEA to około jedna trzecia 1,2 miliarda baryłek, które te państwa utrzymywały w rezerwach kontrolowanych przez rząd. Nawet w odniesieniu do normalnego przepływu przez Cieśninę Ormuz — około 20 milionów baryłek dziennie — całe uwolnienie wystarcza jedynie na 20 dni typowych przepływów. 

To „rozwiązanie doraźne”, jak sama IEA je określiła, prawdopodobnie przesunie popyt na później, a tym samym wzmocni skłonność do dalszych zakupów. Amerykańskie uwolnienie ma formę wymiany, co oznacza, że spółki muszą zwrócić pożyczoną ropę — z premią od 18% do 22% — między listopadem 2026 roku a wrześniem 2028 roku. Departament Energii szacuje, że na tych warunkach zwrócone zostanie około 200 milionów baryłek. Jednak SPR można uzupełniać maksymalnie w tempie 785 000 baryłek dziennie — czyli mniej więcej sześć razy wolniej, niż można ją opróżniać. Analitycy S&P Global i RBN Energy szacują, że rezerwa nie wróci do poziomu sprzed kryzysu aż do około połowy 2028 roku.

To tworzy paradoks. Świat wykorzystał swoją awaryjną poduszkę, by zyskać czas. Ale odbudowa tej poduszki wymaga zakupu dużych ilości ropy na otwartym rynku po każdej cenie, jaką ustali rynek w momencie rozpoczęcia zakupów. Biorąc pod uwagę, jak szybko pojawił się niedobór energii, wiele gospodarek obawiających się o zaopatrzenie utrzyma podwyższony popyt jeszcze przez pewien czas.

Mniej energii po drugiej stronie granicy

Nawet jeśli Cieśnina Ormuz zostałaby otwarta jutro, produkcja energii w regionie nie wróciłaby natychmiast do poziomów sprzed wojny. Sześć tygodni ataków dronów, ostrzałów rakietowych i działań odwetowych pozostawiło po sobie fizyczne zniszczenia w najważniejszej infrastrukturze energetycznej Zatoki.

W Arabii Saudyjskiej ataki obniżyły produkcję w Manifa i Khurais o 600 000 baryłek dziennie. Uderzenia w rurociąg Wschód–Zachód oraz zakład przetwórczy Ras Tanura dodatkowo ograniczyły możliwości wydobywcze. Infrastruktura w całej GCC również ucierpiała: rafineria Bapco w Bahrajnie ogłosiła siłę wyższą, a kuwejckie instalacje były wielokrotnie atakowane. W katarskim Ras Laffan, globalnym centrum LNG, po atakach rakietowych odnotowano spadek podaży o 20%.

Choć część tych strat udało się odrobić do pełnej zdolności, rafinerie i pola naftowe nie są oprogramowaniem, które można zdalnie naprawić. Nawet obiekty zamknięte ze względów ostrożnościowych nie wrócą do pracy następnego ranka. 

Na przykład Ras Laffan w Katarze, największa na świecie rafineria skroplonego gazu ziemnego (LNG), będzie wymagać napraw szacowanych na trzy do pięciu lat — jak powiedział prezes QatarEnergy, Saad Al Kaabi.

Ponieważ irańska ropa jest obecnie blokowana przez US Navy i prawdopodobnie tak pozostanie przez pewien czas, nabywcy, którzy wcześniej polegali na 1,7 miliona baryłek dziennie eksportu z Teheranu — głównie w Chinach i częściach Azji — będą rywalizować o alternatywne źródła dostaw na już napiętym rynku.

Argumenty za niższymi cenami energii

Popyt już się kurczy

Najbardziej niezawodnym hamulcem dla wysokich cen ropy zawsze była grawitacja gospodarcza. Gdy energia staje się wystarczająco droga, ludzie i firmy używają jej mniej. Ten proces już się rozpoczął.

Najnowszy raport IEA prognozuje, że globalny popyt na ropę spadnie w 2026 roku o 80 000 baryłek dziennie — to dramatyczne odwrócenie względem wzrostu o 640 000 baryłek dziennie, jaki przewidywano przed wojną. Sama druga kwartał ma przynieść spadek popytu o 1,5 miliona baryłek dziennie, czyli największy kwartalny spadek od pierwszych miesięcy pandemii Covid-19.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy odpowiednio obniżył prognozy globalnego wzrostu. Dallas Fed szacuje, że samo zamknięcie Ormuzu może obniżyć globalny wzrost PKB w drugim kwartale o 2,9 punktu procentowego. Ken Griffin, prezes Citadel, stwierdził wprost, że utrzymujące się zamknięcie cieśniny przez sześć do dwunastu miesięcy wepchnęłoby świat w recesję.

Choć scenariusz recesyjny nadal znajduje się w kategorii „mało prawdopodobne”, balansowanie na granicy recesji nie sprzyja popytowi na energię. Nastroje konsumentów w Stanach Zjednoczonych już spadły do rekordowo niskich poziomów. Linie lotnicze ograniczają moce — Delta ogłosiła, że „znacząco ograniczy” plany wzrostu w najbliższym czasie z powodu rosnących kosztów paliwa lotniczego. Lotnictwo na Bliskim Wschodzie, odpowiadające za 540 000 baryłek dziennego popytu na paliwo lotnicze, notuje odwołania lotów sięgające niemal 100% na niektórych regionalnych lotniskach. IEA oczekuje, że regionalny popyt na paliwo lotnicze spadnie o 50% w marcu i 30% w kwietniu.

Jeśli wojna się przeciągnie albo jeśli szkody gospodarcze się pogłębią, spadający popyt może częściowo zrównoważyć ograniczenia po stronie podaży. Rynki nie pozostają irracjonalne bez końca. Dostosowują się. Pytanie brzmi, czy nastąpi to wystarczająco szybko, by miało znaczenie.

Efekt przyspieszenia dla czystej energii

Każdy duży szok na rynku ropy w nowożytnej historii popychał świat w stronę alternatyw. Jednak wcześniejszym kryzysom brakowało tego, co ma obecny: konkurencyjnej technologii odnawialnej w skali masowej.

Według International Renewable Energy Agency energia odnawialna odpowiadała za 85,6% całej nowej globalnej mocy energetycznej uruchomionej w 2025 roku. Koszty energii słonecznej spadły tak bardzo, że to, co kiedyś było ambicją polityczną, w większości rynków stało się rzeczywistością komercyjną. Dyrektor wykonawczy IEA, Fatih Birol, spodziewa się, że kryzys przyspieszy inwestycje w OZE — nie tyle z powodów środowiskowych, ile dlatego, że krajowa produkcja czystej energii jest odporna na podatność na wąskie gardła, którą ujawnił kryzys w Ormuz.

Sygnały są już widoczne. Komisja Europejska wsparła nową strategię z finansowaniem przekraczającym 75 miliardów euro, aby przyspieszyć inwestycje w czystą energię. Wietnamski Vingroup zaproponował rezygnację z planowanego projektu importu LNG na rzecz OZE i baterii. Tajwan wystąpił o ponowne uruchomienie reaktora jądrowego, który wyłączył w zeszłym roku. Korea Południowa przyspiesza ponowne uruchomienie kilku reaktorów. Szybka rozbudowa rozproszonych instalacji solarnych w Pakistanie zabezpieczyła jego sektor energetyczny przed zakłóceniami dostaw gazu i pozwoliła uniknąć szacowanych 12 miliardów dolarów importu ropy i gazu jeszcze przed rozpoczęciem wojny.

Analitycy z Ember, think tanku zajmującego się energią, nazwali to „momentem Ukrainy dla Azji” — nawiązując do tego, jak wojna z 2022 roku skłoniła Europę do ograniczenia zależności od gazu. Różnica, ich zdaniem, polega na tym, że dzisiejsza technologia jest tańsza i bardziej dojrzała niż to, czym Europa dysponowała cztery lata temu.

Ma to znaczenie dla długoterminowej ścieżki cen ropy. Jeśli kryzys przyspieszy strukturalny spadek popytu na paliwa kopalne — zwłaszcza w Azji, gdzie oczekiwano największego wzrostu — dolne ograniczenie cen ropy może się osłabić, nawet jeśli krótkoterminowa podaż pozostanie napięta.

Sanckje jako czarna łabędź

Istnieje scenariusz — choć dziś wydaje się mało prawdopodobny — w którym geopolityczne rozwiązanie konfliktu przywraca na rynek dodatkową podaż, zamiast ją usuwać. Negocjowane zakończenie konfliktu — a nawet częściowe złagodzenie napięć — mogłoby doprowadzić do poluzowania sankcji na irański, a nawet rosyjski eksport ropy.

Przed wojną Iran eksportował około 1,7 miliona baryłek dziennie, głównie do Chin, często z dużymi rabatami, przez kanały omijające sankcje. Formalne rozwiązanie dyplomatyczne mogłoby przywrócić część tej ropy na przejrzyste rynki, po cenach bez rabatu, dodając istotny wolumen do globalnej podaży.

Ogólniej rzecz biorąc, każdy wiarygodny scenariusz ponownego otwarcia Cieśniny Ormuz uwolniłby stłumioną podaż od producentów z całej Zatoki, którzy nie mogli eksportować — albo których wydobycie zostało ograniczone przez uszkodzenia infrastruktury. Rynek pokazał, jak bardzo jest wrażliwy na sygnały dyplomatyczne, gdy ceny ropy spadły niemal o 8% podczas jednej sesji po tym, jak Biały Dom zasugerował możliwość dalszych rozmów z Iranem.

A więc… co obserwować w analizach rynkowych

Kryzys energetyczny ma dwa horyzonty czasowe. Pierwszy to ten, na którym handlują dziś rynki — negocjacje o zawieszeniu broni, rozwój blokady i cotygodniowe raporty o zapasach. Ten horyzont jest chaotyczny i generuje taką zmienność, że WTI w ciągu kilku dni wahała się między 91 a 104 USD.

Drugi horyzont jest strukturalny. Obejmuje tempo naprawy infrastruktury w Zatoce, tempo wykorzystywania i późniejszego uzupełniania rezerw strategicznych, szybkość zwrotu w kierunku czystej energii w azjatyckich gospodarkach zależnych od importu oraz trajektorię globalnego popytu, gdy wyższe koszty energii zaczną przenikać do realnej gospodarki.

Większość traderów jest przyklejona do pierwszego horyzontu — odświeżają kanały informacyjne w oczekiwaniu na kolejne oświadczenie prezydenta, kolejną plotkę o zawieszeniu broni, kolejne zdjęcie satelitarne tankowca zbliżającego się do cieśniny. To zrozumiały odruch. Ale sygnały, które ukształtują ceny energii w ciągu najbliższych dwunastu miesięcy, nie pochodzą wyłącznie z Bliskiego Wschodu ani z Białego Domu.

Śledź wskaźniki PMI w przemyśle w Chinach i Europie; jeśli aktywność fabryk spadnie, może to sygnalizować kurczenie się popytu. Monitoruj też moce linii lotniczych oraz raporty EIA o zapasach — rynek zareaguje, zanim strategiczny bufor zostanie całkowicie wyczerpany.

Obserwuj komunikaty Saudi Aramco dotyczące infrastruktury oraz dane importowe Chin, aby ocenić rzeczywistą globalną podaż i to, czy państwa konkurują o alternatywne źródła ropy.

Na koniec śledź projekty w zakresie czystej energii. Nowe projekty solarne, wiatrowe i jądrowe są kluczowymi sygnałami popytu, które pokazują, gdzie znajduje się długoterminowe strukturalne minimum dla cen ropy. Zamiast spieszyć się z wnioskami lub zajmować krótką pozycję na energii, pamiętaj, że sytuacja jest bardziej złożona niż sugeruje to nagłówek o odwróceniu trendu.